Mastektomie proste i radykalne piersi bez równoczasowej rekonstrukcji.

Decyzja o przeprowadzeniu mastektomii jest skomplikowana i zależy od wielu czynników, w tym od stadium raka, jego lokalizacji, wielkości guza, wielkości piersi, obecności przerzutów do węzłów chłonnych, a także od indywidualnych preferencji pacjentki i jej ogólnego stanu zdrowia.

Najczęstszym powodem jest leczenie raka piersi, zwłaszcza gdy guz jest duży lub wieloogniskowy i przekracza możliwości leczenia oszczędzającego pierś.

W niektórych przypadkach mastektomia jest wybierana jako środek zapobiegawczy, zwłaszcza u kobiet z wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi z powodu stwierdzonych mutacji genetycznych lub obciążonego wywiadu rodzinnego w kierunku raka piersi.

Niektóre kobiety decydują się na mastektomię z powodów psychologicznych, chcąc uniknąć radioterapii lub po prostu czując, że to najlepsza decyzja dla ich zdrowia psychicznego i fizycznego.

Ważne jest, aby każda kobieta miała możliwość dokładnego omówienia wszystkich dostępnych opcji z lekarzem i podjęcia świadomej decyzji.

Mastektomia, jako chirurgiczne usunięcie piersi, może być przeprowadzana przy użyciu różnych technik, w zależności od indywidualnych potrzeb pacjentki, stadium raka i innych czynników medycznych.

Mastektomia prosta

Polega na usunięciu całej piersi, w tym brodawki i areoli, ale bez usuwania węzłów chłonnych pachowych (poza ewentualną procedurą pobrania węzłów wartowniczych) ani mięśni piersiowych. Mastektomia prosta w mniej zaawansowanym raku piersi często pozwala uniknąć radioterapii, która jest stosowana rutynowo przy leczeniu oszczędzającym.

Mastektomia radykalna

Jest to najszersza forma mastektomii, w której usuwane są cała pierś oraz węzły chłonne pachowe. Stosowana jest w przypadkach, gdy rak jest bardziej zaawansowany lub rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych pachowych. Jest kilka rodzajów mastektomii radykalnej, w zależności od dodatkowego postępowania z mięśniami piersiowymi:

Mastektomia radykalna sposobem Halsteda – gdy istnieje konieczność dodatkowego usunięcia mięśni piersiowych w przypadku ich naciekania.

Mastektomia radykalna sposobem Pateya – mówimy o niej w przypadku przecięcia lub usunięcia mięśnia piersiowego mniejszego, bez usuwania mięśnia piersiowego większego, aby umożliwić usunięcie węzłów chłonnych szczytu pachy (najgłębiej położone węzły chłonne w pasze).

Mastektomia radykalna zmodyfikowana sposobem Maddena – aktualnia najczęściej stosowana forma mastektomii radykalnej, gdzie nie uszkadzamy mięśni piersiowych.

Współczesne techniki chirurgiczne stawiają na minimalizację inwazyjności i optymalizację wyników estetycznych, jednocześnie zapewniając skuteczność onkologiczną.

Przygotowanie do mastektomii jest kluczowym etapem, który zapewnia bezpieczeństwo i skuteczność procedury. Proces ten zaczyna się od dokładnych konsultacji z chirurgiem, onkologiem i radioterapeutą, podczas których pacjentka ma okazję omówić wszystkie aspekty operacji, wyrazić swoje obawy i zrozumieć oczekiwane wyniki.

Przed operacją pacjentka jest kierowana na szereg badań diagnostycznych, takich jak mammografia, ultrasonografia czy rezonans magnetyczny, które pomagają określić liczbę guzów, wielkość i lokalizację raka oraz ewentualne przerzuty do węzłów chłonnych.

W zależności od stopnia zaawansowania wykonywane są również inne badania obrazowe do wykluczenia przerzutów odległych (tj. RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa czy scyntygrafia kości).

Badania krwi i ekg są również standardową procedurą, aby ocenić ogólny stan zdrowia i bezpieczeństwo znieczulenia.

Ważne jest również omówienie z anestezjologiem historii medycznej, alergii i przyjmowanych leków. Niektóre leki, zwłaszcza te wpływające na krzepnięcie krwi, mogą być tymczasowo odstawione przed operacją.

Pacjentki są również zachęcane do prowadzenia zdrowego trybu życia przed operacją, w tym do rzucenia palenia, zdrowego odżywiania się i unikania alkoholu.

W każdym przypadku warto skonsultować się z fizjoterapeutą, który pomoże w przygotowaniu do rekonwalescencji, uniknięciu przykurczów bliznowatych i profilaktyce obrzęku chłonnego.

Zabieg mastektomii rozpoczyna się od podania znieczulenia, zazwyczaj ogólnego, aby zapewnić pacjentce pełen komfort i bezpieczeństwo podczas operacji.

Po wprowadzeniu w stan znieczulenia, chirurg dokonuje nacięcia na skórze piersi, którego wielkość i kształt zależą od indywidualnych cech anatomicznych pacjentki i czasami lokalizacji guza w przypadku naciekania na skórę.

W przypadkach planowanej rekonstrukcji piersi w trybie odroczonym odpowiednie zaplanowanie cięcia skórnego może rzutować na efekt estetyczny późniejszej rekonstrukcji piersi.

Cięcie skórne najczęściej jest prowadzone poprzecznie lub skośnie. W przypadku znacznego nadmiaru skóry od strony pachy konieczne bywa znaczne przedłużenie cięcia lub wykonanie dodatkowych nacięć, co może skutkować blizną nie w postaci jednej linii prostej, ale zakończonej w kształcie tzw. rybiego ogona. Zdecydowanie łatwiej pacjentkom zaakceptować jednak większe blizny skórne, niż pozostawiony znaczny nadmiar tkanek.

W przypadku mastektomii prostej, chirurg usuwa całą tkankę piersiową, ale pozostawia węzły chłonne (ewentualnie pobiera węzły wartownicze) i mięśnie piersiowe.

W przypadku mastektomii radykalnej, usuwane są również węzły chłonne i rzadko mięśnie piersiowe, w przypadku ich naciekania przez nowotwór. Usuwane są węzły chłonne dołu pachowego poniżej żyły pachowej (górna granica resekcji węzłów).

W obrębie pachy istnieją struktury, które (jeśli tylko możliwe), warto zaoszczędzić. Jedną z nich jest nerw piersiowy długi, który unerwia mięsień zębaty przedni. W przypadku jego uszkodzenia może dojść do tzw. odstającej łopatki po stronie uszkodzenia (mięsień zębaty stabilizuje jej położenie) oraz utrudnione ruchy np. sięgania do tylnej kieszeni.

Kolejną strukturą, którą warto zaoszczędzić, jest pęczek piersiowo-grzbietowy (tętnica i żyła z nerwem ruchowym do mięśnia najszerszego grzbietu). Pęczek ten jest istotny w przypadku planowanej późniejszej rekonstrukcji piersi płatem LD (z mięśnia najszerszego grzbietu) – w przypadku jego uszkodzenia istnieje wysokie ryzyko powikłań niedokrwiennych takiej rekonstrukcji i stanowi to przeciwwskazanie do takiej rekonstrukcji (warto zapytać chirurga operującego, czy udało się pozostawić pęczek piersiowo-grzbietowy nieuszkodzony).

Czasami udaje się zaoszczędzić także nerw międzyżebrowo-ramienny. Jest to nerw czuciowy, którego usunięcie może powodować upośledzenie czucia w przyśrodkowej części ramienia, ale nie jest pozostawiany rutynowo, gdyż przy pozostawionym drenie potrafi być źródłem dokuczliwych dolegliwości bólowych.

Po usunięciu odpowiednich struktur, chirurg dokładnie kontroluje obszar operacyjny, aby upewnić się, że nie ma krwawienia i że wszystkie niezbędne tkanki zostały usunięte.

Następnie rana jest starannie zaszywana, a na operowaną pierś nakładany jest opatrunek. Pozostawiany jest zwykle dren, który odbiera treść surowiczą i chłonną. W przypadku usunięcia węzłów chłonnych dren taki potrafi być utrzymywany nawet kilka tygodni.

W zależności od zakresu operacji i indywidualnych cech pacjentki, zabieg mastektomii zwykle trwa około 1 godziny. Po operacji pacjentka jest przenoszona na oddział obserwacyjny, gdzie pozostaje pod ścisłą kontrolą medyczną, aby upewnić się, że nie występują żadne wczesne powikłania.

Po mastektomii pacjentka pozostaje w szpitalu zwykle 1-2 dni pod ścisłą obserwacją.

W pierwszych dniach po zabiegu mogą wystąpić obrzęki, siniaki i dyskomfort.

Zalecane jest unikanie intensywnego wysiłku i podnoszenia ciężarów przez kilka tygodni. Wskazane są jednak kontrolowane ćwiczenia rozciągające, omawiane przez fizjoterapeutę oraz profilaktyka obrzęku chłonnego kończyny górnej (np. we wczesnym okresie układanie ręki w wyższej pozycji na specjalnym trójkącie czy masaże).

Regularne wizyty u chirurga są kluczowe dla monitorowania procesu gojenia. Większość pacjentek wraca do codziennych aktywności w ciągu 4-6 tygodni, choć pełne gojenie może trwać dłużej.

Każda interwencja chirurgiczna wiąże się z pewnym ryzykiem, a mastektomia nie jest wyjątkiem. Chociaż większość operacji mastektomii przebiega bez powikłań, ważne jest, aby być świadomym potencjalnych problemów.

Infekcja w miejscu operowanym jest jednym z częstszych powikłań, choć ryzyko jest minimalizowane dzięki środkom antyseptycznym. Może również wystąpić krwawienie lub gromadzenie się płynu w miejscu operowanym, co nazywane jest seromą lub chłonkotokiem.

Niektóre kobiety doświadczają zmienionej wrażliwości lub uczucia drętwienia w obszarze operowanym. Może to być tymczasowe, ale w niektórych przypadkach może być trwałe.

Inne potencjalne powikłania to problemy z gojeniem się blizn, nadmiar skóry i tkanki podskórnej, przykurcze bliznowate.

Trudnym następstwem leczenia przy usunięciu węzłów pachowych może być obrzęk limfatyczny kończyny górnej. Ryzyko wystąpienia przy mastektomii radykalnej to nawet 50% przy dodatkowym zastosowaniu radioterapii. Pamiętajmy, że rehabilitacja i profilaktyka obrzęku limfatycznego po usunięciu węzłów pachowych powinna nam towarzyszyć do końca życia, ponieważ może on wystąpić nawet wiele lat po leczeniu.

Ważne jest, aby przed operacją dokładnie omówić z chirurgiem wszystkie potencjalne ryzyka i korzyści oraz regularnie uczestniczyć w wizytach kontrolnych po operacji.

Pamiętajmy również, że w przypadku planowanej odroczonej rekonstrukcji piersi jakość wykonania mastektomii może wpływać na efekt estetyczny i możliwości rekonstrukcji piersi.